Medycyna podróży

Jak przygotować się do egzotycznej podróży?
Wakacje w tropiku to wspaniałe wrażenia i spotkania z odmienną kulturą. W egzotycznych rejonach świata turysta niestety narażony jest także na choroby tropikalne oraz powszechnie występujące drobnoustroje, związane z niskim poziomem warunków sanitarnych. Mogą one pokrzyżować nawet najciekawsze plany urlopowe.

Większość problemów zdrowotnych w podróży łączy jedno: można im skutecznie zapobiegać!

Gdzie zgłosić się po poradę medyczną przed podróżą?
Właściwie przygotowanie zdrowotne do wyjazdu warto rozpocząć od wizyty w specjalistycznej poradni lekarskiej dla podróżujących. Podczas takiej konsultacji lekarz medycyny podróży wykona szereg czynności.

  • Poinformuje o sytuacji zdrowotnej w regionie planowanej wycieczki.
  • Zaproponuje obowiązkowe i zalecane szczepienia, dostosowane do celu i charakteru podroży
  • Ustali wskazania do profilaktyki malarii, jeśli turysta udaje się w rejon zagrożony tą chorobą.
  • Przekaże wytyczne dotyczące bezpiecznego zachowania i zapobiegania chorobom zakaźnym w tropiku.
  • Zaleci odpowiednie wyposażenie apteczki podróżnej.

Jakie informacje warto przygotować na konsultację w poradni medycyny podróży?
Następujące dane pozwolą ustalić optymalny zakres szczepień ochronnych oraz innych środków profilaktyki:

  • Trasa wycieczki
  • Termin i charakter wyjazdu
  • Informacje o ostatnio przebytych i przewlekłych chorobach
  • Lista przyjmowanych na stałe leków
  • Informacje o uczuleniach na leki lub inne substancje
  • Dokumentacja przebytych wcześniej szczepień ochronnych

Na wizytę w poradni medycyny podróży najlepiej zgłosić się w terminie około 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem. Taki okres pozwala na zaplanowanie optymalnej profilaktyki oraz wygodne dla turysty przeprowadzenie szczepień.

Czasem do ustalenia wskazań lekarskich potrzebny jest dokładny program wycieczki, a nie tylko lista odwiedzanych krajów. Najlepiej więc dostarczyć na konsultację plan podróży z jego szczegółową trasą. Warto też przygotować inne, ważne informacje o swoim zdrowiu np. informację o obecnej lub planowanej ciąży.

Problemy zdrowotne w podróży

Biegunka podróżnych
Jest powszechnym problemem podczas wycieczek do krajów o niskich standardach sanitarnych. Zapobieganie biegunce podróżnych polega na stosowaniu zasad higieny oraz bezpiecznego żywienia w podróży. Doustna szczepionka przeciwko cholerze zapewnia częściową ochronę przed bakteryjną biegunką podróżnych.

Malaria
Jest groźną dla życia chorobą poasożytniczą, przenoszoną przez komary w tropiku. Zapobieganie malarii polega na unikaniu ukłuć tych owadów (repelenty, moskitiera) i stosowaniu profilaktycznych leków przeciwko tej chorobie.

Denga
Jest najczęstszą chorobą wirusową przenoszoną przez komary w rejonach tropikalnych. Może objawiać się gorączką, bólem głowy i stawów, a w ciężkich przypadkach także krwawieniem np. z dziąseł bądź przewodu pokarmowego. Zapobieganie tej chorobie polega na ochronie przed owadami w podróży.

Wścieklizna
Jest przenoszona przez ssaki chorobą wirusową, wywołującą smiertelne zapalenie mózgu. Zagrożenie wścieklizną w tropiku jest większe niż w Europie, a turysta pokąsany przez chore zwierzę w podróży wymaga pilnej pomocy lekarskiej, Wścieklizną można zapobiec poprzez szczepienie przed wyjazdem.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A
Zwane „żółtaczką pokarmową” , występuje powszechnie w tropiku i krajach o niedostatecznych warunkach sanitarnych. Najbardziej narażeni są turyści nieprzestrzegający zasad higieny, jednak zakażenia zdarzają się także wśród gości luksowych hoteli w państwach rozwijających się np. w Egipcie. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania tej chorobie jest szczepienie przed wyjazdem.

Dur brzuszny
Jest ostrą choroba bakteryjną, przenoszoną przez zakażoną wodę i napoje oraz posiłki przygotowane w złych warunkach sanitarnych. Zazwyczaj turyści chorujący na dur brzuszny wymagają leczenia szpitalnego. Największe ryzyko zachorowania dotyczą podróży do części krajów Azji (głównie Indii i państwa okolicznych), Afryki oraz niektórych państw Ameryki Południowej. Zapobieganie durowi brzusznemu polega na szczepieniu ochronnym przed podróżą oraz stosowaniu zasad bezpiecznego żywienia podczas wycieczki.

Zakażenia HIV
Jako przyczyną mogą być kontakty seksualne, zakażone igły, strzykawki, zakażona krew. Występuje na całym świecie, a najwięcej zachorowań odnotowuje się w Afryce. Nie jest dostępna szczepionka przeciw HIV?AIDS a profilaktyka w podróży polega na unikaniu przygodnych kontaktów seksualnych, stosowaniu prezerwatyw i korzystaniu wyłącznie ze sterylnego sprzętu medycznego w razie konieczności zabiegów medycznych.

Cholera
Cholera Jest chorobą bakteryjną przenoszona drogą pokarmową, Występuje w krajach o złych warunkach sanitarnych, często w postaci epidemii. Ryzyko zachorowań dla większości turystów jest niewielkie, wzrasta w przypadku podróży w rejony epidemii i u osób, które nie przestrzegają zasad higieny podczas pobytu na terenie zagrożonych cholerą.

Poliomyelitis (choroba Heinego i Medina)
Jest to choroba przenoszona drogą pokaromową, która może prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego, niedowładów i porażenia mięśni. Występuje przede wszystkim w Afryce i Azji. Zachodnia półkula jest rejonem wolnym od polimyelitis. Najskuteczniejsza metoda profilaktyki przed podróżą do krajów zagrożonych to szczepienie ochronne.

Szczepienia dla podróżujących
Szczepienia ochronne to jedne z najlepszych sposobów zapobiegania chorobom zakaźnym w podróży. Jest to zarówno bezpieczna jak i bardzo skuteczna forma profilaktyk, wykorzystująca naturalne zdolności obronne organizmu i zapewniająca odporność na długi czas.

Jakie szczepienia są obowiązkowe dla podróżnych?
Obecnie jedynym szczepieniem obowiązkowym, na podstawie Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych, jest szczepienie przeciwko żółtej gorączce (żółtej febrze), wymagane przy wyjeździe do części krajów w tropiku, przede wszystkim w Afryce i Ameryce Południowej.

Potwierdzeniem przeprowadzania szczepień obowiązkowych jest wpis do Międzynarodowej Książeczki Szczepień, nazywanej niekiedy „medycznym paszportem podróżnika”. W razie podróży w rejony objęte obowiązkiem szczepień brak dowodu uodpornienia naraża turystę na odmowę pozwolenia na wjazd, przymusowe szczepienia na granicy lub kwarantannę na własny koszt.

Niektóre państwa wymagają od podróżnych także innych szczepień na podstawie własnego prawa wizowego, czego przykładem jest szczepienie przeciwko zakażeniom meningokokowym, obowiązkowe dla udających się do Arabii Saudyjskiej.

Przygotowując się do egzotycznej podróży, warto pamiętać, że szczepienia obowiązkowe mają na celu przede wszystkim ochronę mieszkańców objętych nimi krajów przed epidemiami, natomiast zdrowie indywidualnego turysty chronią przede wszystkim szczepienia zalecane.

Jak wybrać właściwe szczepienia zalecane przed wyjazdem zagranicznym?
lekarskiej. Ich wybór zależy od rejonu wyjazdu, ale także charakteru i długości wycieczki, wieku oraz stanu zdrowia podróżnego, jak również dotychczasowego uodpornienia.

Rezygnacja ze szczepień zalecanych przed podróżą może zaowocować koniecznością leczenia w złych warunkach lub przerwaniem podróży ze względów zdrowotnych, wysokimi kosztami przyśpieszonego powrotu do kraju, długą terapią, a także trwałymi powikłaniami.

Czy dzieci powinny być szczepione przed egzotycznymi podróżami?
U dzieci, podobnie jak u dorosłych, można zapobiec wielu problemom zdrowotnym w podróży. Dobór środków profilaktycznych dla małego podróżnika zależy m. in od wieku i wcześniejsze uodpornienie w ramach kalendarza szczepień dziecięcych. Stosowanie większości szczepionek organizowane jest do określonych przedziałów wiekowych, co trzeba uwzględnić w planowaniu profilaktyki u najmłodszych turystów. Egzotyczna podróż wymaga często współpracy lekarza medycyny podróży i pediatry lub lekarza rodzinnego dziecka w zakresie szczepień. Planując rodzinną podróż do tropiku, warto więc przeznaczyć więcej czasu na spokojne przygotowanie zdrowotne jej najmłodszych uczestników, a na konsultację lekarską przygotować dokumentację dotychczasowych szczepień dziecka(książeczkę zdrowia)

ChorobaSchemat szczepienia przed wyjazdemCzas utrzymywania się
odporności u dorosłych***
Tężec1 dawka domięśniowo (przypominająca)**10 lat
Błonica1 dawka domięśniowo (przypominająca)**10 lat
Poliomyelitis
(choroba Heinego-Medina)
1 dawka domięśniowo (przypominająca)
przed wyjazdem
co najmniej 10 lat
Dur brzuszny1 dawka domięśniowo
przynajmniej 1 tydzień przed wyjazdem
3 lata
Wirusowe zapalenie
wątroby typu A
1 dawka domięśniowo przed wyjazdem
+ dawka uzupełniająca po 6-12 miesiącach
odporność wieloletnia
Wirusowe zapalenie
wątroby typu B
3 dawki domięśniowo: 0/1/6 miesiąc,
przynajmniej 2 dawki
podane 2 tygodnie przed wyjazdem
odporność wieloletnia
Żółta febra
(żółta gorączka)
1 dawka podskórnie
przynajmniej 10 dni przed wyjazdem
10 lat
Wścieklizna
(profilaktyka przedekspozycyjna)
3 dawki domięśniowo: 0/7/28 (lub 21) dzień,
podane przed wyjazdem
+ dawka uzupełniająca po 1 roku
co najmniej 5 lat
Zakażenia
meningokokowe
1 dawka domięśniowo
przynajmniej 2 tygodnie przed wyjazdem
zależnie od rodzaju
zastosowanej szczepionki
Cholera2 dawki doustnie: 0/7 dzień,
podane przynajmniej 1 tydzień przed wyjazdem
2 lata
Kleszczowe zapalenie
mózgu
3 dawki domięśniowo: 0/1-3 miesiąc/5-12 miesiąc3 lata

Szczepienia zalecenia i obowiązkowe dla podróżujących
Prezentowana obok tabela zestawia szczepienia zalecane dla zdrowych osób dorosłych, które planują zagraniczny wyjazd. Wyjątek stanowią szczepienia obowiązkowe: przeciw żółtej febrze (żółtej gorączce) – przy wjeździe do niektórych krajów świata (przede wszystkim w Afryce i Ameryce Południowej) – oraz przeciw zakażeniom meningokokowym – w Arabii Saudyjskiej.

Wybór spośród przedstawionych w tabeli szczepień zalecanych zależy od trasy wycieczki, ale także od charakteru i długości wyjazdu, stylu podróżowania oraz stanu zdrowia turysty.
Lekarz medycyny podróży pomoże dobrać zakres szczepień, uwzględniając indywidualne ryzyko zdrowotne w rejonie docelowym, dotychczasowe uodpornienie turysty oraz ewentualne przeciwwskazania.

Malaria w tropiku
Malaria jest powszechną w krajach tropikalnych i groźną dla życia chorobą pasożytniczą, przenoszoną przez ukłucia komarów w ponad 100 państwach świata. Największe ryzyko zachorowania dotyczy podróżujących do Afryki Subsaharyjskiej i na niektóre wyspy Pacyfiku, poza tym rejony zagrożone malarią występują także w Azji, Ameryce Południowej i Środkowej. Jest to choroba o gwałtownym przebiegu. Zwykle objawia się gorączką, osłabieniem, bólem głowy, mięśni i stawów i w szybkim czasie może prowadzić do poważnych powikłań, na przykład malarii mózgowej lub niewydolności nerek. Malaria stanowi główną, zakaźną przyczynę śmierci osób podróżujących do tropiku. Nie istnieje szczepionka przeciwko malarii.

Jak można zapobiegać malarii?

Profilaktyka malarii polega na unikaniu ukłuć komarów oraz zapobiegawczym przyjmowaniu leków przeciwmalarycznych (chemioprofilaktyce). W Polsce dostępnych jest kilka leków zapobiegających tej chorobie, a wybór preparatu zależy od rejonu docelowego i wrażliwości zarodźców malarii na leki w danej części świata, ewentualnych przeciwwskazań, chorób przewlekłych podróżnego i stosowanych na stałe innych środków farmakologicznych. Optymalnym rozwiązaniem jest dobór metod profilaktyki malarii podczas konsultacji w poradni medycyny podróży.

Niezbędnik podróżnika