Podróżuj z głową

Apteczka podróżnika
Apteczka podróżna – podobnie jak ubezpieczenie zdrowotne – może przydać się podczas każdej wycieczki. Jej zawartość należy dostosować do potrzeb zdrowotnych turysty, charakteru podróży i rejonu docelowego. W podstawowe leki warto zaopatrzyć się zwłaszcza przed wyprawą do krajów rozwijających się, w których turysta może napotkać trudności w dostępie do leków o dobrej jakości.

Co zabrać do apteczki podróżnej?
Odpowiednie wyposażenie apteczki podróżnej najlepiej omówić i zmodyfikować indywidualnie, podczas konsultacji lekarskiej przed wyjazdem. Leki dla podróżujących dzieci warto wybrać wraz z pediatrą lub lekarzem rodzinnym, na co dzień opiekującym się dzieckiem.

Jak przewozić leki w podróży?
W samolocie spakuj apteczkę do bagażu podręcznego, aby uniknąć utraty leków na wypadek zgubienia bądź opóźnienia w dostarczeniu bagażu głównego.
Na wycieczkę zabierz ulotki leków i pisemne zalecenia odnośnie ich stosowania, które ułatwią postępowanie w razie zachorowania.
Jeśli zabierasz w podróż dużą ilość leków, poproś lekarza o zaświadczenie potwierdzające konieczność ich zażywania w podróży. Taki dokument, przetłumaczony na język zrozumiały w rejonie docelowym, ułatwia kontrole graniczne.

Podstawowy skład apteczki w podróży do tropiku i krajów rozwijających się

  • Leki stosowane na stałe przez podróżnego (z zapasem na wypadek opóźnienia powrotu z wycieczki)
  • Leki do zapobiegania malarii zalecone przez lekarza przed wyjazdem
  • Leki przeciwbiegunkowe i doustne preparaty nawadniające
  • Leki przeciwalergiczne, stosowane między innymi w przypadku ukłuć owadów (tabletki, żele)
  • Lek przeciwko chorobie lokomocyjnej
  • Antybiotyki (w przypadku przewidywanych trudności z dostępem do opieki medycznej podczas podróży, po wcześniejszym przeszkoleniu w zakresie ich stosowania)
  • Preparat łagodzący objawy poparzenia słonecznego, krem z filtrem UV
  • Maść lub krem o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym
  • Krople do oczu z antybiotykiem oraz krople łagodzące podrażnienia spojówek
  • Preparat łagodzący objawy poparzenia słonecznego
  • Środek do dezynfekcji ran i skaleczeń
  • Środki pierwszej pomocy i materiały opatrunkowe (plastry, gaziki, bandaże itp.)
  • Inne, w zależności od potrzeb turysty: repelenty i środki owadobójcze, moskitiera, małe nożyczki, pęseta, termometr, prezerwatywy i środki antykoncepcyjne, leki stosowane w chorobie wysokościowej, preparaty witaminowe, środki do uzdatniania wody lub przenośny filtr turystyczny

Podróż lotnicza
Zdrowi pasażerowie zwykle dobrze tolerują warunki i ciśnienie powietrza w kabinie samolotu. Turyści obciążeni chorobami serca, naczyń, układu oddechowego oraz krwi, osoby po niedawno przeprowadzonych zabiegach operacyjnych oraz podróżujące kobiety w ciąży powinny przed planowaną podróżą lotniczą skonsultować z lekarzem bezpieczeństwo tej formy transportu. Podróże samolotem uważa się za bezpieczne dla dzieci, z wyjątkiem noworodków w pierwszym tygodniu życia.

Kto jest narażony na problemy zakrzepowo-zatorowe w podróży lotniczej?
Długie przeloty, połączone z unieruchomieniem pasażera, sprzyjają tworzeniu się zakrzepów w żyłach kończyn dolnych (zakrzepicy żył głębokich) oraz powikłań tego stanu, na przykład zatorów w płucach. Na problemy zakrzepowo-zatorowe w samolocie bardziej narażeni są podróżni w starszym wieku, osoby po niedawno przebytej operacji, turyści z niektórymi zaburzeniami krzepnięcia krwi, chorobą nowotworową, rozpoznaną wcześniej zakrzepicą lub zatorowością, a także kobiety w ciąży oraz stosujące doustne środki antykoncepcyjne lub hormonalną terapię zastępczą.

Jak chronić się przed zakrzepicą podczas długich przelotów?

  • Podczas długich przelotów regularnie wstawaj, spaceruj i wykonuj ćwiczenia mięśni łydek.
  • W trakcie podróży wypijaj duże ilości bezalkoholowych płynów (z wyjątkiem napojów z kofeiną, która ma właściwości odwadniające).
  • Do samolotu ubieraj wygodną, luźną odzież.
  • Zastosuj specjalne podkolanówki uciskowe, zwłaszcza podczas długich przelotów oraz w przypadku chorób i innych stanów zwiększających ryzyko zakrzepicy. Takie profilaktyczne podkolanówki o zmiennym stopniu ucisku dostępne są w niektórych aptekach, sklepach ze sprzętem medycznym i rehabilitacyjnym.
  • W szczególnych sytuacjach, zgodnie z zaleceniem lekarza, zastosuj leki o właściwościach przeciwkrzepliwych przed wylotem (są to leki w zastrzykach, do samodzielnego podania podskórnego).

Bezpieczne żywienie w podróży – czyli jak uniknąć biegunki
Biegunka jest jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych w podróży i przydarza się niemal połowie turystów w krajach o złych warunkach sanitarnych w Azji, Afryce oraz Ameryce Południowej i Środkowej. W takich miejscach biegunka podróżnych doczekała się lokalnych nazw, na przykład „zemsta Faraona”, „galop gringo” lub „klątwa Montezumy”. Zazwyczaj schorzenie to ma przebieg łagodny, a dolegliwości ustępują po kilku dniach. Większość chorych turystów zmuszona jest jednak do zmiany lub odwołania swoich planów podróżniczych z powodu przykrych objawów żołądkowo-jelitowych. Zanieczyszczone drobnoustrojami posiłki i napoje w tropiku grożą nie tylko biegunką podróżnych. Drogą pokarmową może dojść także do innych zakażeń, z których część wymaga leczenia szpitalnego i może prowadzić do niebezpiecznych powikłań.

Jak zapobiegać biegunce podróżnych i innym zakażeniom pokarmowym?

  • Wybieraj napoje świeżo przegotowane lub sprzedawane w fabrycznie zamkniętych opakowaniach, na przykład
  • wodę mineralną.
  • Unikaj lodu niewiadomego pochodzenia, dodawanego do napojów.
  • Unikaj pożywienia niepoddanego dostatecznej obróbce termicznej (nieprzegotowanych).
  • Myj, wycieraj i obieraj owoce i warzywa przed ich spożyciem. Unikaj potraw trzymanych długo w temperaturze pokojowej.
  • Zrezygnuj z posiłków oferowanych w jadłodajniach ulicznych, na straganach itp.
  • Unikaj surowych lub niedogotowanych jajek, mleka i nabiału, majonezów oraz sosów.
  • Unikaj niedogotowanego mięsa i owoców morza.
  • Często myj ręce mydłem i dokładnie wycieraj.
  • Nie pij wody wodociągowej, która zwykle jest niezdatna do picia w krajach rozwijających się.
  • W miarę możliwości myj zęby w wodzie mineralnej lub przegotowanej.

Jak leczyć biegunkę w podróży?
W takiej sytuacji należy zawsze zapobiegać odwodnieniu organizmu, zwłaszcza w gorącym klimacie, u dzieci i turystów w podeszłym wieku. Można w tym celu zastosować doustne preparaty nawadniające, butelkowaną wodę mineralną lub inne bezpieczne napoje. Objawy biegunki podróżnych zwykle łatwo zwalczyć za pomocą leków hamujących perystaltykę jelitową i właściwie dobranych środków przeciwbakteryjnych. Sposób postępowania i dawkowanie takich preparatów warto omówić podczas konsultacji medycznej przed wyjazdem.

Uwaga na owady!
W tropiku ukłucia owadów mogą być przyczyną zakażeń wirusowych oraz chorób pasożytniczych, z których część stanowi poważne zagrożenie dla turystów. Tylko niektórym z nich można zapobiegać dzięki szczepieniom przed wyjazdem, dlatego ochrona przed komarami i innymi insektami w podróży jest bardzo ważna dla zdrowia.

Jak chronić się przed owadami w podróży?
Na wycieczce w tropiku korzystaj z repelentów, czyli środków odstraszających owady, w postaci płynów, aerozoli, kremów lub sztyftów. Repelent stosuj na zdrową skórę odkrytych części ciała, według zaleceń producenta.
Wybieraj repelenty zawierające substancje o sprawdzonej skuteczności przeciwko komarom np. DEET, ikarydynę, IR3535.
Po kąpieli, pływaniu, przy wzmożonej potliwości częściej nakładaj repelent.
Zabezpiecz miejsce noclegu: przed zaśnięciem sprawdź szczelność okien, drzwi, siatek w oknach, usuń z pomieszczeń komary.
W miarę możliwości wybieraj pokoje z klimatyzacją albo korzystaj moskitiery nadłóżkowej, nasączonej insektycydem (np. permetryną).
Wykorzystaj ochronne właściwości ubrania (długie rękawy, nogawki, skarpety), zwłaszcza w porach największej aktywności komarów. Ubranie możesz przed wyjazdem impregnować specjalnymi środkami przeciwko owadom.
U dzieci powyżej 2. miesiąca życia możesz stosować repelenty zawierające DEET, zgodnie z zaleceniami producenta.

Wybór metod unikania owadów zależy od charakteru wycieczki, stopnia narażenia na owady w podróży oraz występowania chorób przez nie przenoszonych w rejonie docelowym. W rejonach zagrożonych malarią warto szczególnie starannie zapobiegać ukłuciom komarów w porze największej aktywności gatunków przenoszących tę chorobę, czyli pod wieczór i w nocy.

Niebezpieczne zwierzęta w tropiku
Ataki dzikich zwierząt, ukąszenia jadowitych węży lub poparzenia przez meduzy mogą poważnie zagrażać zdrowiu podróżnego, jednak na szczęście wśród turystów zdarzają się wyjątkowo rzadko. Przy zachowaniu podstawowych zasad ochrony zagrożenie ze strony drapieżnych i jadowitych zwierząt jest w typowo wakacyjnej podróży bardzo niewielkie.

W podróży nie drażnij zwierząt, unikaj kontaktu z drapieżnikami i bezpańskimi psami.
Nie dokarmiaj zwierząt, nie pokazuj żywności w otoczeniu małp.
W terenach leśnych, w dżungli i rejonach wiejskich noś pełne obuwie. W takich rejonach sprawdzaj i wytrzepuj odzież oraz buty przed ich założeniem.
Podczas wędrówek w tropiku zachowaj ostrożność przy przechodzeniu przez gęstą trawę, zarośla, leżące kłody, sterty liści, czyli częste kryjówki węży lądowych.
W razie napotkania węża spokojnie się wycofaj (większość gatunków nie jest agresywna).
Pod wodą nie dotykaj żadnych zwierząt, nawet martwych; nie zbieraj muszli w tropiku.
Podczas kąpieli lub nurkowania w okolicy rafy koralowej pływaj w kombinezonie i obuwiu ochronnym.

Komu grozi wścieklizna w podróży?
Wścieklizna to śmiertelna choroba wirusowa układu nerwowego, przenoszona przez ssaki. Do zakażenia prowadzi pokąsanie przez chore zwierzę bądź inny kontakt jego śliny z błonami śluzowymi, spojówkami lub uszkodzoną skórą człowieka. W tropiku dochodzi do większości światowych zachorowań na wściekliznę, a dla turystów największe zagrożenie w takich rejonach świata stanowią bezpańskie psy. Chorobę tę mogą przenosić także małpy i inne ssaki, w tym nietoperze.
Pogryzienie przez zwierzę podczas egzotycznej wycieczki oznacza dla podróżnego konieczność jak najszybszego uzyskania pomocy medycznej, czyli przede wszystkim szczepionki i surowicy przeciwko wściekliźnie. Niestety te środki profilaktyczne często nie są dostępne w państwach rozwijających się, co nierzadko zmusza poszkodowanych turystów do przerwania wyprawy i powrotu do kraju lub innego miejsca, w którym można otrzymać właściwą pomoc.

Zapobieganie wściekliźnie
Polega na unikaniu kontaktów ze ssakami w podróży oraz na szczepieniu ochronnym przed wyjazdem (tzw. Szczepieniu przedekspozycyjnym). Szczepienie przeciwko wściekliźnie przed wyjazdem nie zwalnia z konieczności zastosowania szczepionki po pokąsaniu przez zwierzę podczas wycieczki, jednak zmniejsza liczbę koniecznych wówczas dawek szczepionki, poprawia bezpieczeństwo turysty i ułatwia postępowanie medyczne w takiej sytuacji. W razie kontaktu ze zwierzęciem podejrzanym o wściekliznę, u osoby zaszczepionej przed podróżą nie trzeba stosować surowicy, która nie jest dostępna w wielu krajach rozwijających się.

Szczepienie przeciw wściekliźnie zalecane jest osobom, które ze względu na charakter podróży mogą być narażone na kontakty ze zwierzętami, wyjeżdżającym na długo do krajów o dużym ryzyku wścieklizny, podróżnym udającym się w rejony o trudnym dostępie do opieki medycznej oraz dzieciom, które ze względu na zachowanie są bardziej podatne na zakażenia odzwierzęce.

Pokąsanie przez zwierzę, które może przenosić wściekliznę, to stan zagrożenia życia.
Pamiętaj o zasadach postępowania w takiej sytuacji.

  • Energicznie płucz ranę wodą i mydłem lub innym detergentem przez około 15-20 minut, co pozwala unieszkodliwić część wirusów w wścieklizny.
  • Po odkażeniu rany jodyną lub alkoholem załóż jałowy opatrunek.
  • Jak najszybciej skontaktuj się z placówką medyczną dysponującą szczepionką i surowicą przeciwko wściekliźnie, nawet jeśli w tym celu musisz przerwać wycieczkę.
  • O prócz tej szczepionki i/lub surowicy może zaistnieć konieczność leczenia antybiotykiem i profilaktyki przeciwtężcowej, o czym decyduje lekarz.
  • Zwierzę powinno zostać poddane 10-dniowej obserwacji weterynaryjnej, która rozstrzyga o stanie jego zdrowia. W podróży jest to jednak najczęściej niemożliwe do przeprowadzenia.

O czym jeszcze warto pamiętać!

  • Po przylocie zaplanuj czas na aklimatyzację do gorącego klimatu lub wysokości.
  • W gorącym klimacie pij dużo i chroń skórę przed tropikalnym słońcem: stosuj krem z filtrem UV o współczynniku ochronnym SPF 15 lub więcej.
  • Unikaj przygodnych kontaktów seksualnych lub używaj prezerwatywy. HIV/AIDS oraz inne choroby przenoszone drogą płciową w krajach rozwijających się występują dużo częściej niż w Europie.
  • Unikaj chodzenia boso, kąpieli i brodzenia w wodach śródlądowych. Są to drogi zarażenia pasożytami w tropiku.
  • W krajach rozwijających się unikaj usług kosmetycznych, akupunktury i tatuażu, w razie potrzeby korzystaj tylko z renomowanych placówek opieki medycznej. W ten sposób chronisz się przed różnymi chorobami zakaźnymi, np. WZW typu B i C.
  • W razie wystąpienia epidemii, powodzi lub innych katastrof naturalnych oraz wszelkich wyjątkowych zagrożeń zdrowotnych zmień trasę podróży lub odłóż wyjazd na później.
    z stanu zdrowia turysty.

Po powrocie z wakacji
Przedstawione metody profilaktyki zdrowotnej nie są trudne do stosowania w praktyce i nie odbierają uroków turystyki w egzotycznych krajach, czyniąc ją jednocześnie bezpieczniejszą. Większość podróżników wraca z wycieczki w pełni zdrowia, a powyższe zasady minimalizują ryzyko poważnych problemów zdrowotnych. Całkowitej gwarancji uniknięcia zachorowania nie daje jednak żadna z nich.
Skontaktuj się z lekarzem po powrocie z podróży i poinformuj go o swoim pobycie w tropiku w następujących sytuacjach:
w razie gorączki lub innych objawów chorobowych po powrocie z wycieczki egzotycznej, zwłaszcza z terenów zagrożonych malarią; jeśli jesteś obciążony chorobami przewlekłymi np. cukrzycą, chorobami serca, układu oddechowego;
jeśli w podróży byłeś narażony na kontakt z poważną chorobą zakaźną;
po spędzeniu długiego czasu (>3 miesięcy) w krajach o dużym ryzyku zdrowotnym.