Znamiona pod lupą

baner 657x550pxCo to jest „pieprzyk”?

 

Znamiona barwnikowe to często spotykane na skórze zmiany popularnie nazywane „pieprzykami”. Zbudowane są z melanocytów czyli komórek barwnikowych skóry. Średnio u jednej osoby może ich być od 15 do 20. Na ich powstawanie mają wpływ czynniki genetyczne np. fototyp skóry, jak i środowiskowe. Pojedyncze znamiona widoczne bywają na skórze już w chwili urodzenia, większość z nich rozwija się jednak w wieku późniejszym ( najczęściej w okresie dojrzewania i wczesnym wieku dorosłym ) w wyniku ekspozycji skóry na promieniowanie UV lub stymulacji hormonalnej np. podczas ciąży. U osób w wieku podeszłym znamiona ulegają regresji , a w 7-8 dekadzie życia stają się rzadkością.

 

 

Rodzaje znamion barwnikowych

 

Istnieje wiele podziałów zmian barwnikowych skóry . Najprostszy z nich wyróżnia znamiona:

  • zwykłe
  • atypowe
  • wrodzone
  • nabyte

Znamię wrodzone, jak sama nazwa wskazuje, istnieje już w chwili urodzin. Przeważnie jest pojedyncze, w większości przypadków owalne, o jednolitym kolorze. Ze względu na rozmiar podzielić je można na: małe (<1,5 cm), średnie (1,5-20 cm ) i olbrzymie (>20 cm). Zmiany takie rzadko ulegają zezłośliwieniu, z wyjątkiem znamion olbrzymich gdzie ryzyko transformacji nowotworowej wynosi ok. 5%.
Wśród znamion nabytych najczęściej spotykane są łagodne znamiona barwnikowe o średnicy 2-5 mm. Charakteryzują się one regularną, symetryczną budową, dobrze odgraniczonym brzegiem, kolor poszczególnych wykwitów jest zazwyczaj jednolity, tylko miejscami większe skupiska barwnika mogą powodować powstawanie ciemniejszych, równomiernie rozłożonych plam. Znamiona tego typu na przestrzeni czasu podlegają pewnym procesom przemiany, dlatego też obserwujemy na powierzchni skóry znamiona płaskie, kopulaste, brodawkowate i polipowate Ryzyko rozwoju czerniaka w obrębie znamion łagodnych jest zazwyczaj niskie .
Znamiona różniące się klinicznie od wyżej opisanych i nie zweryfikowane badaniem histopatologicznym określa się mianem atypowych znamion melanocytowych. Mają one jedną lub kilka z następujących cech: średnica powyżej 0,5cm, nieregularna, rozmazana granica, niejednorodne zabarwienie ( jasno-, ciemnobrązowe, czarne, białe, szaroniebieskie lub czerwone) i struktura powierzchni zmiany. Często podlegają one szybkim przemianom, może towarzyszyć im świąd, uczucie mrowienia, a nawet niewielka bolesność. Znamię takie znacznie częściej może ulec transformacji w kierunku czerniaka, stad podczas badań kontrolnych oceniane jest przy pomocy reguły ABCDE, gdzie:
A – oznacza asymetrię
B – brzegi, odgraniczenie od skóry zdrowej
C – kolor
D – średnicę
E – ewolucję, zmianę w czasie, uwypuklenie w ciągu ostatnich 3 miesięcy.
Znamiona u tej samej osoby zazwyczaj wyglądają podobnie, mają ten sam kształt, kolor, grubość. Zatem zmianę barwnikową możemy uznać za podejrzaną , jeśli nie mieści się w kryteriach ABCDE oraz różni się od pozostałych obecnych na skórze. Należy pamiętać, ze na podłożu takich znamion statystycznie częściej rozwija się czerniak. W każdym przypadku w razie wystąpienia niepokojących zmian należy się zgłosić do dermatologa lub onkologa.

 

Jak powstaje czerniak ?

 

Czerniak jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z komórek barwnikowych. Może występować w postaci nieregularnej plamy, grudki, guzka. Najczęstszą lokalizacją czerniaka jest skóra, ale może on powstawać także w obrębie błon śluzowych, pod płytką paznokcia a także i w innych narządach np. gałka oczna. Choć czerniak stanowi tylko 1% wszystkich nowotworów, to z roku na rok współczynniki częstości jego występowania i umieralności wzrastają znacznie szybciej niż w przypadku każdego innego nowotworu złośliwego. W Polsce każdego roku rejestruje się średnio ok. 3 przypadków czerniaka na 100,000 mieszkańców, z czego blisko połowa chorych umiera, ponieważ zbyt późno zgłosili się po pomoc. Statystycznie częściej chorują mężczyźni niż kobiety. U młodych osób czerniak zazwyczaj pojawia się na klatce piersiowej (u mężczyzn) lub na dolnych partiach nóg (u kobiet). U ludzi starszych występuje najczęściej na twarzy.
Przyczyny rozwoju czerniaka nadal pozostają do końca niewyjaśnione. Z całą pewnością znaczenie mają zarówno komponenta genetyczna, jak i środowiskowa. Do dziedzicznych czynników ryzyka występowania czerniaka zaliczyć możemy: jasną karnację, rude lub jasne włosy, niebieskie oczy, niezdolność skóry do opalania się, obecność piegów i dużej liczby znamion barwnikowych. Około 10% czerniaków występuje rodzinnie. Z tego powodu członkowie rodziny pacjentów z czerniakiem powinni być pod stałą kontrolą dermatologiczną.
Wśród najistotniejszych czynników środowiskowych należy wymienić: krótkie, intensywne ekspozycje na światło słoneczne skutkujące intensywnym zaczerwienieniem skóry i świądem oraz ostre poparzenia słoneczne z obecnością pęcherzy i złuszczania naskórka . Najbardziej niebezpiecznie są ekspozycje zaistniałe w okresie dzieciństwa. Niezwykle istotnym czynnikiem ryzyka występowania czerniaka szczególnie w populacji osób młodych są tzw. niesłoneczne źródła promieniowania UV. Stały wzrost popularność urządzeń emitujących promieniowanie UVA i częstsza ekspozycja na sztuczne źródła promieniowania w solariach pociąga za sobą znacznie większą liczbę zachorowań na nowotwory skóry.
Do innych czynników ryzyka rozwoju czerniaka zaliczyć należy również dużą liczbę znamion barwnikowych zarówno tych łagodnych, jak i atypowych. Szacuje się , że ok. 25-40% czerniaków rozwija się w związku ze znamieniem. Osoby, które mają ponad 50 znamion barwnikowych, wykazują 5-krotny wzrost ryzyka czerniaka w porównaniu z osobami, które mają mniej niż 10 znamion. Należy jednak pamiętać, że większość czerniaków rozwija się de novo tzn. nie na podłożu wcześniej istniejącego znamienia barwnikowego, a w obrębie skóry niezmienionej.

 

Jak uniknąć czerniaka ?

 

Działania profilaktyczne mają na celu zapobieganie wystąpieniu znamion atypowych oraz złośliwych nowotworów skóry, w tym czerniaka. Każdy z nas może zmniejszyć ryzyko zachorowania przestrzegając kilku prostych zasad korzystania z kąpieli słonecznych oraz odpowiednio przygotowując skórę przed planowaną ekspozycją na promieniowanie UV .

Na kilka miesięcy przed planowanym urlopem warto pomyśleć o odpowiedniej diecie. Dieta powinna być bogata w przeciwutleniacze, które chronią skórę przed wpływem wolnych rodników. Jednym z najsilniejszych przeciwutleniaczy jest beta-karoten. Niewykorzystany przez organizm odkłada się stopniowo – najpierw w tkance tłuszczowej, potem w naskórku. Największą jego skarbnicą są pomarańczowe i czerwone owoce i warzywa: marchew, pomidory, dynia, czerwona papryka, morele, brzoskwinie, pomarańcze. Dostępne są również kapsułki, które powinny zażywać szczególnie osoby z jasną karnacją oraz nadwrażliwością na słońce.
Niezmiernie istotne są również działania polegające przede wszystkim na unikaniu intensywnego, niekontrolowanego nasłonecznienia szczególnie w godzinach największej intensywności światła słonecznego , tj. pomiędzy godziną 11-tą a 15-tą. Szczególnie należy zwrócić uwagę, aby nie wystawiać na działanie słońca niemowląt i małych dzieci, ponieważ w tej grupie wiekowej skutki działania promieni UV są olbrzymie i szczególnie niekorzystne, gdyż ujawniają się w późniejszych okresach życia .
Dodatkową protekcję zapewnia odzież , odpowiednie nakrycie głowy oraz okulary przeciwsłoneczne. Podstawą prawidłowej ochrony przeciwsłonecznej jest jednak stosowanie preparatów z filtrami o odpowiednio wysokich wskaźnikach SPF i PPD (wskaźniki ochrony przed promieniowaniem UVB i UVA), zawierających nie tylko filtry chemiczne i organiczne ale także dodatkowe kompleksy ochronne np. antyoksydanty w celu maksymalnego zahamowania możliwych uszkodzeń zachodzących pod wpływem promieniowana UV.

Preparaty ochronne muszą być odpowiednio dobrane do typu ekspozycji słonecznej (codzienna, wakacyjna) i typu skóry, ale przede wszystkim powinny być prawidłowo aplikowane. Pierwsza aplikacja powinna nastąpić ok. 30 min przed wyjściem z domu, kolejne warstwy ochronne powinny być nakładane co około 2 godziny oraz po kąpieli w wodzie.

Istotnym aspektem w profilaktyce nowotworów skóry a także jej fotostarzenia jest unikanie korzystania z łóżek solaryjnych. Bezwzględny zakaz korzystania z solariów powinien dotyczyć szczególnie młodzieży oraz osób do 35 roku życia.
Pamiętać należy również o samokontroli zmian barwnikowych. Co kilka miesięcy każdy powinien obejrzeć swoją skórę (m.in. przy pomocy lusterka) pod kątem nowych zmian oraz ewentualnych niepokojących cech w obrębie wcześniej obserwowanych znamion. Nie należy przy tym pomijać okolic takich jak : uszy, dłonie, podeszwy stóp, paznokcie, pośladki.

 

Kiedy skonsultować się ze specjalistą ?

 

Konsultacja z lekarzem niezbędna jest zawsze wtedy, gdy zauważmy zmiany w już istniejących znamionach , a więc :

  • powiększenie się znamienia,
  • zmianę kształtu,
  • zmianę granic,
  • zmianę zabarwienia,
  • świąd,
  • pieczenie w obrębie zmiany.

Niepokoić powinny także nowe znamiona, zwłaszcza te, które pojawiły się na skórze niezmienionej i są asymetryczne, mają nieregularne i nieostre granice lub różne zabarwienie, czerwoną obwódkę.

 

Szczegółowy wywiad lekarski pod kątem czynników ryzyka czerniaka zebrany od pacjenta wraz z dokładną oceną zmian skórnych pozwala na określenie odpowiedniego postępowania w zależności od postawionej diagnozy. Badaniem niezwykle pomocnym w określeniu rodzaju zmian skórnych jest dermatoskopia.

Dermatoskopia to bezinwazyjne, niebolesne badanie, które pozwala zobrazować cechy zmian skórnych, które nie są widoczne gołym okiem. W okresie ostatnich kilku lat stała się standardową metodą diagnostyczną stosowaną w ocenie znamion, nowotworów skóry, a także coraz częściej w ocenie zmian zapalnych skóry, diagnostyce łysienia, a także patologii włosów i paznokci. W wybranych ośrodkach wykorzystuje się również wideodermatoskopy, które charakteryzują się większą rozdzielczością otrzymywanego obrazu oraz pozwalają na archiwizacją pozyskanych danych. Ocena skóry przy pomocy dermatoskopu poprawiła dokładność diagnozy czerniaka złośliwego i znamion barwnikowych nawet o 35% w porównaniu z badaniem bez jego użycia. Znacznie też zmniejszyła się liczba usuniętych zmian łagodnych mogących pozostać jedynie w obserwacji. Kontrole dermatoskopowe znamion u dermatologa u osób bez niepokojących zmian wskazane są raz w ciągu roku, u pozostałych osób w zależności od decyzji lekarza, średnio co 3-6 miesięcy.
W razie wątpliwości co do charakteru znamienia wskazane jest usunięcie zmiany i poddanie jej badaniu histopatologicznemu. Znamię barwnikowe usuwa się w całości z marginesem zdrowej skóry. Nie wolno robić tego metodą krioterapii ani laserem, bo po takich zabiegach nie można wykonać badania histopatologicznego, które ostatecznie określa charakter usuniętej zmiany.

Lek. Aleksandra Bloch-Rekść, Dermatolog

 

Aby umówić wizytę do dermatologa prosimy o kontakt telefoniczny pod numerem telefonu 500 900 800 lub z recepcją dowolnej placówki Medi Partner.